مرکز آمار کشور روز گذشته گزارش نتایج طرح آمارگیری نیروی کار پاییز امسال را منتشر کرد که بر اساس آن نرخ بیکاری در استان خراسان رضوی به عدد 7.7 درصد رسید درحالی‌که در پاییز سال گذشته این عدد 6.6 درصد بوده است. اما این اعداد کاملاً برآوردی هستند و نتایج طرح‌های آمارگیری بر اساس فرمول‌های قراردادی‌اند. به همین دلیل گاه این اعداد بازگوکننده واقعیت اشتغال استان‌ها نیستند.

​​​​​​​

داده‌های مرکز آمار حاکی از آن است که نرخ مشارکت اقتصادی استان که بازگوکننده جمعیت جویای شغل اعم از شاغل و بیکار است از 46.4 درصد پاییز پارسال به 43.8 در پاییز امسال تنزل کرده و مهم‌تر آن که نسبت اشتغال نیز که نشان‌دهنده تعداد شاغلان استان است نیز از عدد 43.3 به 40.4 درصد تنزل پیدا کرده است؛ این دو عدد نشان‌دهنده آن است که جمعیت قابل‌توجهی از شاغلان استان بیکار شده‌اند.
در این گزارش در نظر داریم به‌صورت آماری و بر مبنای آمارهای رسمی وضعیت تغییرات شغلی استان در پاییز امسال را ارزیابی کنیم و برای این کار باید برخی گزاره‌ها و مبانی آماری عدد پذیر شوند مانند جمعیت فعال که تابع جمعیت بالای 15 سال است و برآورد جمعیت بالای 15 سال تابع عدد کل جمعیت استان. ازآن جا ‌که آخرین سرشماری رسمی کشور سال 95 بوده است، عموماً برآوردهای رسمی و غیررسمی جمعیت کشور و استان‌ها بر مبنای رشد جمعیت متوسط استان‌ها و کشور است که طبق آخرین برآورد جمعیت استان خراسان رضوی در سال 1404 حدود 7.2 میلیون نفر است.
برآورد جمعیت 5.5 میلیون نفری بالای 15 سال استان
 بررسی ریز داده‌های سرشماری سال 95 حاکی از آن است که حدود 76 درصد جمعیت استان در سال 95 بالای 15 سال داشته‌اند که اگر بخواهیم این نسبت را برای سال جاری تعمیم بدهیم باید با کمی احتیاط این کار را انجام دهیم زیرا علاوه بر این که نرخ رشد جمعیت استان در 10 سال گذشته تنزل پیداکرده رشد مهاجرت به استان هم رشد داشته است. پس باید این نسبت را به 78 یا 79 درصد برسانیم که بر این اساس جمعیت بالای 15 سال استان در سال جاری عددی در محدوده 5.5 میلیون نفر خواهد بود.این عدد بدان دلیل اهمیت دارد که مبنای تمامی معادلات برآوردی آماری استان است. گزاره مهم دیگر جمعیت فعال استان است که اگر به‌صورت درصدی مشخص شود به‌عنوان «نرخ مشارکت اقتصادی» خواهد بود و اگر عدد آن مشخص شود به‌عنوان جمعیت فعال شناخته می‌شود.
پیش‌تر مطرح شد که نرخ مشارکت اقتصادی استان در پاییز امسال معادل 43.8 درصد بوده است که اگر بخواهیم تعداد جمعیت فعال استان را در این قالب برآورد کنیم بر اساس جمعیت بالای 15 سال که حدود 5.5 میلیون نفر است باید بگوییم جمعیت فعال استان که جویندگان شغل در استان هستند در پاییز امسال حدود 2 میلیون و 400 هزار نفر بوده‌اند که در این عدد هم جمعیت شاغل وجود دارد و هم جمعیت بیکار.
برآورد تعداد شاغلین و تغییر آن
اما عدد و گزاره بسیار مهم دیگر نسبت اشتغال است که حاصل نسبت کل شاغلان استان به جمعیت فعال مسوب می شود. در پاییز امسال بر معادل 40.4 درصد برآورد شده است که با در نظر گرفتن جمعیت بالای 15 سال استان (5 میلیون و 470 هزار نفر) می‌توان اعلام کرد تعداد شاغلان استان در پاییز امسال حدود 2 میلیون و 200 هزار بوده است که این عدد با سال‌های گذشته تناسب منطقی و به لحاظ مبانی آماری درستی دارد.اما گزاره حائز اهمیت دیگر نرخ بیکاری استان است که در پاییز امسال معادل 7.7 درصد برآورد شده است که با در نظر گرفتن فرمول برآورد آن یعنی نسبت جمعیت بیکار به‌کل جمعیت فعال استان که معادل دو میلیون و 400 هزار نفر بوده می‌توان اذعان کرد که تعداد بیکاران استان بر اساس نرخ بیکاری 7.7 درصدی برآورد شده رسمی مرکز آمار کشور، حدود 184 هزار نفر بوده است. یعنی در پاییز امسال تعداد بیکاران استان تنها 184 هزار نفر بوده‌اند. این عدد به لحاظ آماری شاید درست باشد اما با واقعیت فاصله دارد.
از کاهش 142 هزار نفری جویندگان کار تا ریزش 165 هزارنفری شاغلان
برای اثبات این موضوع لازم است نگاهی به تغییر نرخ بیکاری، نرخ مشارکت و نسبت اشتغال استان در پاییز امسال نسبت به پاییز سال گذشته داشته باشیم. ابتدا باید برآورد کنیم که با هر تغییر یک‌درصدی در نرخ مشارکت یا نسبت اشتغال چه تعداد به جویندگان شغل یا شاغلین استان افزوده یا کاسته می‌شود. بر اساس اعداد استخراج‌شده در این گزارش با هر تغییر یک‌درصدی در نرخ مشارکت یا نسبت اشتغال حدود 55 هزار نفر به تعداد شاغلان و یا جویندگان شغل در استان افزوده یا کاسته می‌شود. با توجه به این که نرخ مشارکت اقتصادی استان از عدد 46.4 درصد پاییز پارسال به 43.8 درصد تنزل پیداکرده است می‌توان اذعان کرد در پاییز امسال حدود 142 هزار نفر از جویندگان شغل در استان از جمعیت فعال خارج‌شده‌اند که دلایل زیادی می‌تواند داشته باشد.
از سوی دیگر با توجه به کاهش نسبت اشتغال استان از عدد 43.3 پاییز پارسال به  عدد 40.3 درصد در پاییز امسال می‌توان اذعان کرد که در پاییز امسال تعداد شاغلان استان حدود 165 هزار نفر نسبت به پاییز سال گذشته تنزل پیداکرده است یا به جمعیت بیکاران استان افزوده‌ شده‌اند.
توضیح و تحلیل یک ابهام آماری
در این میان یک ابهام آماری وجود دارد؛ نرخ بیکاری استان تنها 1.1 درصد رشد داشته است و این آمار یعنی تعداد بیکاران استان باید تنها حدود 17 هزار نفر افزایش پیدا می‌کردند ولی برآوردها آماری می‌گوید جمعیت شاغلان حدود 165 هزار نفر کاهش داشته و حداقل 142 هزار نفربر اساس کاهش نرخ مشارکت از جمعیت جویای شغل کاسته شده‌اند. دلیل این اختلاف چیست؟ 
اگر 165 هزار نفر از جمعیت شاغل کاسته شده باید به جرگه جویندگان شغل افزوده می‌شدند اما نرخ مشارکت هم تنزل داشته است. دلیل این موضوع را می‌توان در وضعیت بازار کار جویا شد؛ همان‌طور که در خبرهای رسمی و غیررسمی بارها مصاحبه و اعلام‌شده که به دلیل پایین بودن دستمزد قانون کار و نرخ تورم فزاینده بسیاری از بنگاه‌ها ناچار به تعدیل نیرو شده‌اند؛ این جمعیت دلسرد شده یا مهاجرت کرده‌اند، یا به اشتغال غیررسمی گرایش پیدا کرده‌اند یا خانه‌نشین شده‌اند. 
بنابراین می‌توان اذعان کرد که به دلیل شرایط اقتصادی تحمیل‌شده بر بازار کار استان در پاییز امسال حداقل 165 هزار نفر از جمعیت شاغلین استان کاهش پیدا کرده‌اند که تنها 17 هزار نفر آن‌ها رسماً در آمار بیکاری گنجانده ‌شده‌اند و 142 هزار نفر آن‌ها به‌صورت خاموش و به‌طور کلی از بازار کار خارج‌ شده‌اند و حالا می‌توان اثرگذاری تورم، دستمزد پایین، مهاجرت نیروی کار حرفه‌ای و عدم تخصیص اعتبارات اشتغال‌زایی در موعد مقرر را در اشتغال استان ملاحظه کرد.