حدود یک قرن پیش، آخرین دانش‌آموزان تاجیکستانی، درس و مشقشان را با خط فارسی ‌نوشتند و با استقرار حکومت کمونیستی شوروی، ورق برگشت. ابتدا الفبای لاتین جای خط فارسی را گرفت و چند سال بعد، خط سیریلیک به عنوان خط رسمی تاجیکستان تعیین و تثبیت شد؛ تغییری که فقط شکل نوشتن را عوض نکرد، بلکه نسل‌های تازه را از خواندن بخش بزرگی از میراث مکتوب فارسی دور کرد. از آن پس، تاجیک‌ها زبان فارسی را حفظ کردند، اما با تغییر خط از فارسی به سیریلیک برای خواندن منابع ادبی فارسی  با مشکلاتی مواجه شدند؛ به طوری که امروز تعداد قابل توجهی از مردم این کشور قادر به خواندن خط فارسی نیستند.
حالا پس از نزدیک به یک قرن، تاجیکستان تصمیم گرفته است باردیگر خط فارسی را به مدارس بازگرداند. بر اساس مصوبه جدید، آموزش اجباری این خط از سال تحصیلی ۲۰۲7–۲۰۲6 آغاز می‌شود؛ تصمیمی که اگرچه در ظاهر یک برنامه آموزشی است، اما در واقع می‌تواند آغاز فصل تازه‌ای در احیای هویت فرهنگی و تمدنی این کشور باشد. البته این مسیر بدون چالش هم نیست و تربیت معلم، تدوین کتاب‌های درسی و فراهم کردن زیرساخت‌های آموزشی، مهم‌ترین موانع پیش روی اجرای این طرح به شمار می‌روند.
به همین بهانه، با دکتر ناهید یوسف زاده ، استاد زبان و ادبیات فارسی،پژوهشگر ادبی  و دانش‌آموخته دانشگاه‌های تاجیکستان، که تا امروز 14 کتاب را از فارسی به سیریلیک و بر عکس ترجمه کرده،  درباره اهمیت این تصمیم، چالش‌های اجرای آن و آینده خط فارسی در تاجیکستان گفت‌وگو کرده‌ایم.
شما سال‌ها در تاجیکستان زندگی، تحصیل و پژوهش کرده‌اید. مردم این کشور امروز چه نگاهی به زبان و خط فارسی دارند و با توجه به تصمیم اخیر دولت این کشور، آینده آموزش خط فارسی در تاجیکستان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
تجربه شخصی من از سال‌هایی که در تاجیکستان زندگی کرده‌ام و ارتباط مستمری که با استادان، پژوهشگران و مردم این کشور داشته‌ام، نشان می‌دهد که تاجیک‌ها زبان فارسی را صرفاً یک ابزار ارتباطی نمی‌دانند، بلکه آن را بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی خود به شمار می‌آورند. بسیاری از آن‌ها، با وجود این که سال‌ها با خط سیریلیک آموزش دیده‌اند، علاقه‌مندند آثار کلاسیک فارسی را با خط اصلی بخوانند و ارتباط مستقیم‌تری با میراث ادبی خود برقرار کنند.در گذشته، بازگشت خط فارسی در این کشور بیشتر یک آرزوی فرهنگی بود، زیرا دولت‌های پیشین آن را عملی و امکان‌پذیر نمی‌دانستند. اما اکنون که دولت تاجیکستان آموزش اجباری خط فارسی را در دستورکار قرار داده، این آرزو وارد مرحله اجرا شده و مهم‌ترین مسئله، فراهم کردن زیرساخت‌های آموزشی، تولید محتوای مناسب و تربیت معلمان متخصص است.
​​​​​​​
هم‎اکنون خط فارسی تا چه اندازه 
در تاجیکستان رواج دارد؟
امروز خط فارسی بیشتر در مراکز علمی، پژوهشی و محافل ادبی کاربرد دارد و علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک از آن استفاده می‌کنند؛ اما در زندگی روزمره، رسانه‌های عمومی و نظام اداری، خط سیریلیک همچنان جایگاه اصلی خود را حفظ کرده است. به همین دلیل، در آینده آموزش خط فارسی نباید تنها به کتاب‌های درسی محدود شود. اگر قرار است این طرح موفق باشد، باید کتاب‌های جذاب برای کودکان، رسانه‌های دوزبانه، نرم‌افزارها، اپلیکیشن‌ها و محتوای آموزشی دیجیتال نیز تولید شود تا دانش‌آموزان بتوانند این خط را خارج از کلاس درس نیز به کار بگیرند.
تصمیم دولت تاجیکستان برای آموزش اجباری خط فارسی را چگونه ارزیابی می‌کنید و مهم‌ترین چالش‌های اجرای آن چیست؟
به نظر من، این تصمیم نقطه عطفی در تاریخ فرهنگی و آموزشی تاجیکستان است. با این اقدام، ترویج خط فارسی از مرحله اقناع و تبلیغ وارد مرحله اجرا شده است، اما تحقق آن با چالش‌هایی همراه خواهد بود. نخستین چالش، مسائل زبانی و نگارشی است. تفاوت‌های خط فارسی و سیریلیک، به‌ویژه در شیوه نمایش واکه‌ها و همچنین وجود چند حرف برای یک آوا در زبان فارسی و چالش هایی از این دست، آموزش این خط را دشوار می‌کند. علاوه بر این، حضور گسترده واژگان روسی و ازبکی و اصطلاحات علمی، نیاز به تدوین معادل‌های مناسب فارسی و همکاری متخصصان زبان و ادبیات فارسی را دوچندان می‌کند.در کنار این مسائل، چالش فرهنگی نیز اهمیت زیادی دارد. هدف اصلی این طرح، پیوند دوباره نسل جدید تاجیکستان با آثار فردوسی، حافظ، سعدی، مولانا و دیگر بزرگان ادب فارسی است. اگر آموزش خط فارسی صرفاً به یک درس اجباری تبدیل شود، این هدف محقق نخواهد شد. آموزش باید با ادبیات، هنر، خوشنویسی و محتوای جذاب همراه باشد تا علاقه دانش‌آموزان را برانگیزد.
به نظر شما ایران به عنوان کشوری فارسی زبان چه اقداماتی را  می‎تواند برای موفقیت این طرح انجام دهد؟
اجرای موفق این برنامه به تولید کتاب‌های درسی استاندارد، آموزش معلمان، تولید فیلم‌ها و محتوای دیجیتال، طراحی نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌های آموزشی، توسعه رسانه‌های دوزبانه و ابزارهای دیجیتال مانند صفحه‌کلیدها و نرم‌افزارهای تبدیل خط نیاز دارد. همچنین تفاوت‌های واژگانی میان فارسی ایران و تاجیکی باید با تدوین فرهنگ‌های دوزبانه و تأکید بر واژگان مشترک مدیریت شود. کشور ما و دیگر کشورهای فارسی زبان در این مسیر می توانند به برداشتن گام‎های بلند برای تحقق این هدف بزرگ کمک کنند. نباید فراموش کنیم که زبان و خط فارسی در گستره بزرگ ایران فرهنگی که شامل ایران، افغانستان، تاجیکستان و... می شود، حلقه اتصال هویتی ماست و باید در این مسیر با جدیت تلاش کنیم. به باور من، ترویج خط فارسی در تاجیکستان یک پروژه سیاسی نیست، بلکه رسالتی فرهنگی و تاریخی است که می‌تواند نسل آینده تاجیکستان را بار دیگر با میراث مشترک زبان و ادب فارسی پیوند دهد و این سرمایه تمدنی را برای نسل‌های آینده حفظ کند.