​​​​​​​
«سینما کلید پیشرفت کشور است»؛ شنیدن این جمله از زبان عالی‌ترین مقام سیاسی و مذهبی ایران، شاید در نگاه اول برای بسیاری تعجب‌آور باشد، اما برای کسانی که با زوایای تخصصیِ نگاه شهید آیت‌ا... خامنه‌ای به هنر هفتم آشنایی دارند، این عبارت بازتاب یک باور عمیق فرهنگی است. مستندات و خاطرات اهالی هنر هم نشان می‌دهد که جنس پیوند رهبر شهید انقلاب با این عرصه، فاصله‌ای معنادار با چهارچوب‌های خشک بوروکراتیک و ممیزی‌های سلیقه‌ای مدیران وقت دارد. ایشان در مواجهه با بسیاری از آثار نمایشی، در قامت یک کارشناس آشنا به فرم و فیلمنامه، ناجی آثار توقیفی و حامی دلسوز هنرمندان ظاهر شده‌اند؛ از باز کردن گره کورِ پایان‌بندی در «آژانس شیشه‌ای» و استقبال از آثاری شاخص چون «ماجرای نیمروز» و «شیار 143» تا نشست‌های بی‌تکلف در مستندهای «غیررسمی» و رأفت پدرانه در قبال اهالی فرهنگ.



فیلم‌هایی که آقا نجات داد
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های رابطه رهبر و سینما، دخالت‌های مستقیم ایشان برای عبور برخی آثار از سدهای کج‌فهمی و توقیف بود. مدیران فرهنگی گاه با نگاه‌های تنگ‌نظرانه مانع از پخش آثاری می‌شدند که تنها با وسعت دید ایشان درک می‌شد و با شجاعت ایشان قابلیت پخش پیدا می‌کرد. مثلاً محمدحسین صفار هرندی به ماجرای تغییر پایان‌بندی شاهکار ابراهیم حاتمی‌کیا اشاره کرده: «پایان‌بندی آقای حاتمی‌کیا برای فیلم «آژانس شیشه‌ای» چیزی بود که در آن همه‌چیز از دست رفته بود و تنها راه شورش بود. مانع پخش فیلم هم داشتند می‌شدند. آیت‌ا... خامنه‌ای این سناریو را دیدند و گفتند: «بالاخره یک رهبر در این مملکت نیست که چیزی بگوید و گره را باز کند؟» آن پایان‌بندی و هلی‌کوپتر با همان حرف طراحی شد.»» عزت‌ا... ضرغامی هم درباره فیلم پرحاشیه «آدم‌برفی» نوشته: ««آدم‌برفی» بسیار مورد توجه و علاقه رهبری معظم هم قرار گرفت. سفارش ویژه ایشان را هم به دنبال داشت، البته با این تبصره که چهارچوب‌های قانونی و نظارتی هم رعایت شود... این‎که نهایتاً من و آقای زم نتوانستیم با یک همکاری ساده، توصیه مهم ایشان را عملی کنیم، هنوز آزارم می‌دهد.» جواد شمقدری نیز اخیراً روایتی درباره حل مشکل فیلم اکشن «تاراج» ساخته مشهور ایرج قادری در دهه 60 با نگاه باز ایشان ارائه کرده است. یکی از مهم‎ترین موارد اما، فیلم «بازمانده» اثر ماندگار سیف‌ا... داد است که به عنوان شاخص‌ترین اثر ضدصهیونیستی سینمای ایران به یاد می‌آید. مسیر این فیلم هم که توقیف شده بود و امکان نمایش نداشت، با حمایت‌های ایشان هموار شد و به نمایش درآمد.


آقا تماشاگرِ حرفه‌ای بود
نگاهی به فهرست فیلم‌ها و سریال‌هایی که ایشان تحسین کرده‌اند، تنوع قابل توجهی از ژانرها و فضاها را نشان می‌دهد: از «موقعیت مهدی»، «یه حبه قند»، «طلا و مس» و «مریم مقدس» گرفته تا آثار پرچالشی چون «مارمولک» و سریال «سرزمین مادری» و حتی کمدی «اخراجی‎ها». نظرات ایشان درباره این آثار، نشان از تسلط جالب ایشان به فرم دارد. ایشان درباره «ماجرای نیمروز» گفته بودند: «فیلمتان عالی بود. خیلی خوب بود. نشستیم استفاده کردیم و لذت بردیم. اولاً کارگردانی عالی بود، بازی‌ها عالی بود، قصه عالی بود، فیلم خوش‌ساخت بود. خیلی خوب بود.» و درباره «اخراجی‎ها»ی مسعود ده‌نمکی گفتند: «من فیلم را دو سه بار دیدم. یک‌بار همین‌جا دیدم، تلویزیون هم که اخیراً پخش کرد دیدم. فیلم قشنگی است. جنبه طنز آن خیلی جذابیت دارد.» ایشان به سینمای دفاع مقدس علاقه داشتند و در این باره اشاره کرده بودند: «پرفروش‌ترین فیلم‌ها... فیلم‌هایی است که مربوط به دفاع مقدس است. از «آژانس شیشه‌ای» و «لیلی با من است»، تا این فیلم اخیرِ «اخراجی‌ها»... این‌ها بیشترین مشتری‌ها را داشته. این‌جور نیست که طالب نداشته باشد.» درباره «شیار 143» نیز در همان روزهای نمایش فیلم گفتند: «این فیلم یک داستان خوب و جذاب داشت و دارای پیچ داستانی -که خیلی هم قشنگ این پیچ در فیلم باز شده بود... از لحاظ کارگردانی، این خانم آبیار خیلی خیلی خوب فیلم را کارگردانی کرده بودند، از لحاظ بازی قهرمان اصلی، خانم زارعی واقعاً سنگ تمام گذاشته بودند... من تعجب می‌کنم چطور ممکن است کسی تصور کند که فیلم «شیار 143» ضد ارزش یا ضد دفاع مقدس است!» ایشان پس از تماشای فیلم سینمایی «ایستاده در غبار»، آن را اثری «بسیار فاخر» نامیدند. در عرصه تلویزیون، سریال «پایتخت» را یک اثر «ایرانیِ کامل و درست» خواندند که روابط سالم خانواده را بدون کپی‌برداری از فرنگی‌ها نشان می‌دهد. محمود پاک‌نیت نیز نقل می‌کند که رهبری سریال «روزی روزگاری» را هم تحسین کرده بودند. در عین حال پروژه‌های الف‌ویژه فاخر و مذهبی تلویزیون همیشه زیر ذره‌بین حمایتی ایشان قرار داشت. در زمان تولید «مختارنامه»، ایشان از طریق ویدئوکنفرانس با سازندگان ارتباط برقرار کردند و فرمودند: «آقای میرباقری ان‌شاءا... که موفق باشید، خسته نباشید، امیدواریم ان‌شاءا... بتوانید این سریال را به بهترین وجهی به پایان برسانید تا از آن استفاده کنیم. ببینیم.» ایشان در دیدار با عوامل سریال «یوسف پیامبر» نیز گفتند: «سریال حضرت یوسف(ع) در واقع شروعی برای کارهای هنری خلاقانه با پردازش داستانی قوی است... یکی از ویژگی‌های این سریال، به تصویر کشیده شدن شخصیتی جامع‌الاطراف و نبوت واقعی از یوسف پیامبر بود که در صحنه مدیریت جامعه، تدبیر امور و ایستادگی در مقابل فشارها نقش بارزی داشت.»


تعامل آقا با سینماگران
رابطه ایشان با اهالی سینمای ایران به تماشای خروجیِ کار و تحسین آثار شاخص محدود نبود. حضور ایشان در پشت صحنه فیلم‌ها مانند پشت صحنه فیلم/سریال «مریم مقدس» نشانگر احترام به زحمات کارگران، تکنیسین‌ها و عوامل تولید بود. ایشان در زمان تولید فیلم سینمایی «محمد رسول‌ا...(ص)» ساخته مجید مجیدی هم یک بازدید مفصل و طولانی از مراحل تولید این اثر داشتند که به عنوان یکی از معدود بازدیدهای ایشان از پشت صحنه آثار سینمایی مطرح می‌شود. اوج این صمیمیت اما، در مجموعه مستندهای «غیررسمی» به تصویر کشیده شد که در آن، مخاطب با رهبری مواجه می‌شود که با اهالی فرهنگ در فضایی کاملاً دوستانه، بدون تکلف و با چاشنی طنز و مطایبه گفت‌وگو می‌کند. تسلط ایشان بر رمان‌های روز جهان، شناخت دقیق اصطلاحات سینمایی و شنیدن درددل کارگردانان، تهیه‌کنندگان، نویسندگان و بازیگران، تصویر متفاوتی از جایگاه ولایت در پیوند با هنر را به جامعه مخابره کرد. سیره مدیریتی آقا نشان می‌دهد از نظر ایشان، هنرمند یک سرمایه است و نباید با رویکردهای چکشی با او برخورد کرد. مرحوم مهدی مسعودشاهی دبیر سابق جشنواره فیلم فجر، یک بار از توصیه شهید آیت‌ا... خامنه‌ای به مدیران فرهنگی روایت کرد که تاکید داشتند با هنرمندان با قانون و قاعده و ضابطه برخورد نشود و مدیران در تعامل با آنان، مسیر مفاهمه را در پیش بگیرند. حسین طلابیگی از مدیران سازمان سینمایی نیز روایت کرده که با عفو پدرانه رهبر شهید انقلاب، پرونده‌هایی که در وقایع 1401 برای هنرمندان تشکیل شده و آن‌ها را درگیر کرده بود، بدون درج سوءپیشینه پاک شد.