خراسان رضوی، جزو 4 استان اول کشور به لحاظ ذخایر معدنی قطعی شده است؛ استانی که حداقل 48 نوع ماده معدنی شناخته شده را در خاک خود جای داده و به لحاظ مواد معدنی سنگ آهن قطب تولید کشور است. در همین پهنه تا سال گذشته بیش از 1200 پروانه بهره برداری صادر شده بود که نیمی از آن‎ها غیرفعال بوده اند و بنا بر اذعان متولیان این حوزه بخش عمده این معادن از حیز انتفاع خارج هستند و پروانه بهره برداری آن‎ها باطل شده است. با تمام این احوال، تعداد معادن فعال استان خراسان رضوی با اختلافی قابل توجه از دیگر استان ها پیش است و حدود 10 درصد معادن فعال کشور در استان خراسان رضوی واقع شده است. با این حال انتقادات فراوانی درباره عملکرد و آورده معادن برای استان وجود دارد و برخی کارشناسان و مدیران استانی به درستی اعتقاد دارند که بخش مهمی از مواد معدنی به‎خصوص در حوزه فلزات به صورت خام به دیگر استان ها صادر می شود و یا شرکت های بزرگ فولادی کشور بخش عمده مواد اولیه استان را به دیگر استان ها ارسال می کنند که این خروج ناشی از ناقص بودن چرخه تولید فولاد و صنایع فولادی در استان است. اما تکمیل زنجیره فولادی در استان خراسان رضوی علاوه بر هزینه های مادی فراوان به لحاظ آمایشی به هیچ عنوان با واقعیت اقلیمی به‎خصوص منابع آبی این استان سازگار نیست و به طور کلی استقرار صنایع آب بر در این استان اشتباهی مهلک خواهد بود.در گزارش پیش رو در نظر داریم بر اساس آخرین داده های وزارت صمت وضعیت برداشت، تولید، ارزش تولید و ارزش افزوده تولیدات معدنی استان و سهم استان از کل صنعت معدن کشور را بررسی کنیم.
سهم 8.6 درصدی استخراج خام
داده های وزارت صمت نشان می دهد در پایان سال 1402 بیش از 606 میلیون تن ماده معدنی خام در کشور استخراج شده است که بخش عمده آن در استان کرمان بوده و سهم استان خراسان رضوی بعد از استان کرمان با بیش از 52 میلیون تن بوده است. یعنی این استان دومین استان در برداشت ماده معدنی خام در کشور است و 8.6 درصد ماده معدنی برداشته شده کشور در سال 1402 متعلق به 632 معدن فعال استان خراسان رضوی است.اما در حوزه تولید ماده معدنی استان خراسان رضوی وضعیت بهتری دارد و در سال 1402 بیش از 50 میلیون تن ماده معدنی تولید کرده است که 9 درصد کل تولید ماده معدنی کشور را دربر می گیرد و استان کرمان با 10 درصد بالاتر از استان خراسان رضوی و استان یزد در رتبه سوم تولید معدنی کشور قرار دارد و 10 استان اول در میزان تولید ماده معدنی حدود60 درصد کل تولید ماده معدنی کشور را برعهده دارند.
سهم 9 درصد ی استان از ارزش تولیدات معدنی
بررسی ریزتر داده ها نشان می دهد ارزش کل تولیدات معدنی کشور در سال 1402 حدود 407 هزار میلیارد تومان بوده است که استان کرمان به تنهایی 44 درصد کل ارزش تولید ماده معدنی کشور را با حدود 180 هزار میلیارد تومان به خود اختصاص داده است و استان خراسان رضوی با بیش از 35 هزار میلیارد تومان بعد از استان یزد در رتبه سوم قرار می گیرد که بدین لحاظ ارزش تولیدات معدنی یزد بیش از خراسان رضوی بوده است. با این حال سهم استان خراسان رضوی از کل تولیدات ماده معدنی کشور در این سال 9 درصد بوده که این عدد قابل دفاع است.

ارزش افزوده بالای معادن در حال 
بهره برداری
در داده های آماری وزارت صمت، موضوع دیگری نیز وجود دارد که آن ارزش افزوده صنعت معدن است. این داده ها نشان می دهد ارزش افزوده صنایع معدنی کشور در سال 1402 بیش از 343 هزار میلیارد تومان بوده و ارزش افزوده معادن استان خراسان رضوی بالغ بر 30 هزار میلیارد تومان برآورد شده است که این عدد قابل تامل و توجه است.
این داده ها نشان می دهد ارزش کل پرداختی های معادن در حال بهره برداری استان خراسان رضوی شامل«مواد، ابزار و وسايل كار  كم دوام،  سوخت مصرف شده، برق خريداری شده، آب  خريداری شده، و ساير موارد» بیش از 6 هزار میلیارد تومان بوده است، در حالی که دریافتی های معادن در حال بهره برداری استان در این سال (1402) مانند «توليدات مواد معدنی،ضايعات قابل فروش، ساخت و  تعمير اساسی اموال سرمايه‌ای توسط شاغلان ساير» بیش از 36 هزار میلیارد تومان بوده است که 35 هزار میلیارد تومان آن مستقیما دریافتی از تولیدات مواد معدنی بوده است. 
اما آنچه شاید قابل تامل و توجه است، این که سهم استان خراسان رضوی از این 35 همت درآمد معادن فعال در استان در سال 1402 چه مقدار بوده و چه میزان از این درآمدها صرف توسعه و جبران خسارت های ناشی از فعالیت معادن استان شده است؟