​​​​​​​
 بحران از افق دور به نزدیک‌ترین حالت ممکن بر پیکره دشت‌های بحران‌زده استان چنبره زده است ولی گویی صدای این ناقوس برای برخی اهمیت چندانی ندارد.بر اساس داده‌های رسمی وزارت جهاد کشاورزی، خراسان رضوی در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ با ۲۱ هزار و ۸۷۲ هکتار سطح برداشت، دومین قطب کشت چغندرقند کشور پس از آذربایجان غربی بوده است. میانگین برداشت در استان حدود ۴۹ تن در هکتار است؛ درحالی‌که در ۱۶ استان این رقم بالاتر بوده و میانگین کشور نیز حداقل ۱۰ تن بیشتر است.
مصرف آب چغندرقند طبق داده‌های علمی بین ۱۰ تا ۱۴ هزار مترمکعب در هکتار برای کشت پاییزه و ۶ تا ۹ هزار مترمکعب برای کشت بهاره است. رئیس بخش تحقیقات چغندرقند خراسان رضوی اعلام کرده ۸۵ درصد کشت استان در مشهد، گلبهار، چناران، فریمان، جوین، جغتای، تربت‌حیدریه و تربت‌جام انجام می‌شود. با وجود بحرانی بودن این مناطق، از بیش از ۲۱ هزار هکتار سطح زیر کشت، تنها ۲۸۰ هکتار کشت پاییزه بوده است.
با فرض متوسط ۱۲ هزار مترمکعب آب در هکتار، این سطح زیر کشت سالانه بیش از ۲۶۲ میلیون مترمکعب آب مصرف می‌کند؛ درحالی‌که کل مصرف سالانه آب مشهد حدود ۲۶۰ میلیون مترمکعب است. دی‌ماه سال گذشته در گزارشی تحت عنوان «چغندر مقابل ۴ میلیون مشهدی!» به این مسئله پرداختیم که شوک‌آور است که مدیران استانی هر کاری می‌کنند که بتوانند از ۱۵۰۰ کیلومتر آن‌طرف‌تر از دریای عمان ۱۰۰ میلیون مترمکعب «آب شرب» با قیمت هر مترمکعب بیش از ۴۰۰ هزار تومان به مشهد بیاورند تا جلوی بحران و تنش اجتماعی آب در این کلان‌شهر را بگیرند اما همین اطراف در همین دشت‌های بحران‌زده فقط یک محصول معادل کل مصرف آب شرب سالانه مردم مشهد آب مصرف می‌کند. کدام محصول؟ چغندرقند.
ممنوعیت کشت چغندر
آبان ماه سال گذشته دبیر شورای تأمین استان اعلام کرد که کشت چغندرقند به‌جز موارد خاص در استان ممنوع شده است. اگر چنین ممنوعیتی اعمال شود و جلوی کشت ۲۱ هزار هکتار چغندرقند در سال پیش رو گرفته شود یعنی معادل کل مصرف کلان‌شهر مشهد آب از بخش کشاورزی آزاد خواهد شد که باید برای آن برنامه‌ریزی داشت تا بهینه مصرف شود و برای بخش آب شرب در نظر گرفته شود.
رشد تولید با وجود ممنوعیت کشت!
هرچند زمانی که ممنوعیت کشت چغندر در استان اعلام شد کشت پاییزه سال گذشته انجام‌شده بود و انتظار می‌رفت که این ممنوعیت در کشت بهاره امسال عملیاتی شود و اجازه کشت این محصول داده نشود. اما شوک‌آور است که روز گذشته رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی اعلام کرد که تولید چغندرقند در استان 14 درصد افزایش پیداکرده است. جعفری با اعلام این خبر اعلام کرد که در بهار امسال بیش از 17 هزار و 500 هکتار از اراضی استان زیر کشت چغندرقند رفته است و برای کشت پاییزه تاکنون 300 هکتار کشت انجام‌شده است که 5150 تن برداشت صورت گرفته است و برآورد می‌شود خرید تضمینی امسال به 80 هزار تن برسد.
کشت بدون بهبود عملکرد
 اما داده‌ها چه می‌گوید؟ داده‌های رسمی وزارت جهاد کشاورزی برای سال آبی گذشته نشان می‌دهد در سال گذشته در استان خراسان رضوی معادل 20 هزار و 857 هکتار از اراضی استان زیر کشت محصول چغندرقند رفته است که از این لحاظ بعد از استان‌های پرآبی مانند آذربایجان غربی و کرمانشاه استان خراسان رضوی بحران‌زده سومین استان ازنظر کشت چغندرقند در کشور است.
اما تلخ است که بگویم به‌مانند سال آبی گذشته یعنی 1403 میزان میانگین برداشت این محصول بر اساس عملکرد تن در هکتار برای خراسان رضوی 49.6 تن ثبت‌شده است درحالی‌که متوسط کشوری 61 تن در هکتار است و برای استان آذربایجان غربی این میانگین 71 تن در هکتار و برای کرمانشاه حدود 70 تن است و برای استانی مانند بوشهر این عملکرد بالای 77تن در هکتار ثبت‌شده است.
دهن کجی به اقلیم، مصوبات و الگوی کشت
افزایش تولید و ادامه رویه گذشته بدون توجه به واقعیت‌های اقلیمی استان آن‌هم در شرایطی که بحران آبی دشت‌های استان به نقطه قرمز رسیده است و دشت مشهد به‌عنوان یکی از 3 دشت اصلی کشت چغندرقند با بحران فرونشستگی آبخوان مواجه است و ممکن است این دشت زیرساخت‌ها را فرو بکشد، ادامه کشت محصولی که جزو پرمصرف‌ترین تولیدات کشاورزی است و با اقلیم استان به‌هیچ‌عنوان سازگاری ندارد آن‌هم در شرایطی که بر اساس اعلام شورای تأمین استان در آبان ماه سال گذشته کشت این محصول ممنوع شده است بسیار عجیب و قابل‌تأمل است و نوعی دهن کجی به واقعیت‌های اقلیمی و مصوبات شورای تأمین است.
نکته نهایی این که اولین برنامه ارائه‌شده استاندار خراسان رضوی در زمانی که رأی اعتماد از هیئت دولت اخذ کرد برای سکان‌داری ساختمان بهار اجرای «الگوی کشت» در استان است که بعد از دو سال هنوز خبری از الگوی کشت نیست و هنوز محصولات آب بر و عدم سازگار با اقلیم بحران‌زده برخلاف مصوبات کشت می‌شود و باافتخار از رشد تولید آن سخن به میان می‌آید.